Hvað eru skattar?
Skattar eru gjöld sem einstaklingar og fyrirtæki greiða til ríkis og sveitarfélaga. Ríkið notar síðan peningana til að halda úti þjónustu, til dæmis heilbrigðiskerfinu, meðan bæjarfélög nota skatta til að fjármagna meðal annars leik- og grunnskóla. Það má segja að skattar séu gjald sem við greiðum til að halda uppi samfélaginu og greiða fyrir sameiginleg útgjöld okkar.
Skattar eru ákveðnir á mismunandi hátt, stundum sem hlutfall af tekjum, til dæmis greiðum við x % af launum okkar í skatt. Síðan er það sem hlutfall af verði, en virðisaukaskattur er 25,5% af verði vöru. Síðan er einnig hægt að ákvarða skatta sem hlutfall af magni, þyngd eða verðmæti vöru. Að auki er til skattar sem eru föst fjárhæð á hvern einstakling, til dæmis gjald í framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjald.
Skattar skiptast einnig í óbeina skatta og beina skatta.
Hvað eru óbeinir skattar?
Óbeinir skattar eru til dæmis virðisaukaskattur sem er ein helsta tekjulind ríkissjóðs. Einnig flokkast tollar og vörugjöld undir óbeina skatta. Óbeinir skattar eru skattar sem lenda á kaupanda vöru. Þegar þú greiðir fyrir innflutta vöru er búið að leggja virðisaukaskatt á kaupverðið og kostnað vegna innflutnings (tolla og vörugjöld).
Hvað eru beinir skattar?
Beinir skattar eru tekjuskattur og útsvar. Tekjuskattur er skattur sem fer til ríkisins en útsvarið til sveitarfélaga. Við greiðum tekjuskatt og útsvar af tekjum okkar. Til dæmis staðgreiðum við tekjuskatt og útsvar í hvert sinn sem við fáum greidd út laun frá launagreiðanda.
Hver er munurinn á launþega og verktaka?
Þegar við vinnum sem launþegi sér launagreiðandi okkar um að greiða skattinn til ríkissjóðs. Þegar við vinnum sem verktaki er okkar ábyrgð að greiða skatt til ríkissjóðs. Því mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvort maður vinnur sem verktaki eða launþegi.
Sé maður verktaki verður að leita nayðsynlegra upplýsinga til þess að greiða skattinn jafnóðum. Annars getur sú staða komið upp í álagningu (þegar skattframtal manns er yfirfarið) að maður eigi eftir að greiða skatta af verktakalaununum.
Ef við tökum sem dæmi einstakling, sem fær 500.000 kr. í laun á árinu 2010, en gleymdi að greiða skatta þá gæti hann lent í því að í ágúst 2011, þegar framtal fyrir árið 2010 hefur verið yfirfarið, fái hann bakreikning upp á 200.000 kr.
Það er ekki skemmtileg reynsla.
Hvað með skattframtalið og álagninguna?
Á hverju ári þarf að skila inn skattframtali fyrir árið á undan. Framtal ársins 2010 er því fyrir tekjur á árinu 2009. Venjan er sú að skila þarf framtalinu fyrir lok apríl og síðan kemur álagningaseðilinn í byrjun ágúst. Þá kemur í ljós hvort maður hafi greitt rétta skatta fyrir árið 2009 eða ekki.
Hafi maður greitt of mikið þarf að greiða það sem upp á vantar. Hafi maður greitt of mikið fær maður endurgreitt. Við álagningu eru einnig innheimt gjöld í framkvæmdasjóð aldraðra (8.400 kr.) og útvarpsgjald (17.200 kr.). Þau greiða allir einstaklingar eldri en 16 ára með tekjur yfir 1.484.604 kr. á árinu á undan.
Hvað ef ég vil fræðast meira?
Þetta er aðeins grunnupplýsingar um skatta en ef þú vilt fræðast meira þá er mikið af upplýsingum inn á heimasíðu ríkisskattstjóra www.rsk.is
