• Notaðu strætó og sparaðu bílinn sem kostar mikið í rekstri.
• Enn betra er að labba þar sem það kostar ekkert og er góð heilsurækt.
• Taktu með þér nesti í skólann í staðinn fyrir að kaupa tilbúinn mat.
• Hugsaðu þig um í þrjá daga ef þú ætlar að kaupa eitthvað sem kostar meira en 5.000 krónur.
• Fáðu tilboð í tryggingar á bílnum ef þú átt bíl.
• Notaðu afsláttarmiða og leitaðu að tilboðum.
• Athugaðu hvort þú getur fengið íþrótta-, sjúkraþjálfunar-, gleraugnastyrk o.s.frv. hjá stéttafélaginu þínu.
• Sendu SMS á netinu.
• Alls ekki taka yfirdrátt. Það er rándýr „lausn.“
• Fylgstu vel með innistæðunni á reikningnum þínum. Það kostar mikið að fara yfir á kortinu og borga FIT kostnað.
• Slepptu því að byrja reykja… ef þú reykir skaltu hætta.

Leiðir til að eignast pening hraðar

• Taktu ákveðið hlutfall af laununum þínum um hver mánaðamót og leggðu inn á hávaxtareikning. Þannig lætur þú peningana vinna fyrir þig.
• Skoðaðu vexti á innlánsreikningum og veldu þann vaxtahæsta.
• Borgaðu í viðbótarlífeyrissjóð. Ef þú borgar t.d. 10.000 kr. á mánuði í viðbótarlífeyrissjóð þá borgar vinnuveitandinn þinn 5.000-10.000 kr. á móti. Þannig getur þú tvöfaldað upphæðina á auðveldan hátt.

Ef þú veist um fleiri góð ráð skaltu senda þau á suf@suf.is og við birtum þau á síðunni eins fljótt og auðið er.

Skattar eru gjöld sem einstaklingar og fyrirtæki greiða til ríkis og sveitarfélaga. Ríkið notar síðan peningana til að halda úti þjónustu, til dæmis heilbrigðiskerfinu, meðan bæjarfélög nota skatta til að fjármagna meðal annars leik- og grunnskóla. Það má segja að skattar séu gjald sem við greiðum til að halda uppi samfélaginu og greiða fyrir sameiginleg útgjöld okkar.

Skattar eru ákveðnir á mismunandi hátt, stundum sem hlutfall af tekjum, til dæmis greiðum við x % af launum okkar í skatt. Síðan er það sem hlutfall af verði, en virðisaukaskattur er 25,5% af verði vöru. Síðan er einnig hægt að ákvarða skatta sem hlutfall af magni, þyngd eða verðmæti vöru. Að auki er til skattar sem eru föst fjárhæð á hvern einstakling, til dæmis gjald í framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjald.

Skattar skiptast einnig í óbeina skatta og beina skatta.

Hvað eru óbeinir skattar?

Óbeinir skattar eru til dæmis virðisaukaskattur sem er ein helsta tekjulind ríkissjóðs. Einnig flokkast tollar og vörugjöld undir óbeina skatta. Óbeinir skattar eru skattar sem lenda á kaupanda vöru. Þegar þú greiðir fyrir innflutta vöru er búið að leggja virðisaukaskatt á kaupverðið og kostnað vegna innflutnings (tolla og vörugjöld).

Hvað eru beinir skattar?

Beinir skattar eru tekjuskattur og útsvar. Tekjuskattur er skattur sem fer til ríkisins en útsvarið til sveitarfélaga. Við greiðum tekjuskatt og útsvar af tekjum okkar. Til dæmis staðgreiðum við tekjuskatt og útsvar í hvert sinn sem við fáum greidd út laun frá launagreiðanda.

Hver er munurinn á launþega og verktaka?

Þegar við vinnum sem launþegi sér launagreiðandi okkar um að greiða skattinn til ríkissjóðs. Þegar við vinnum sem verktaki er okkar ábyrgð að greiða skatt til ríkissjóðs. Því mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvort maður vinnur sem verktaki eða launþegi.

Sé maður verktaki verður að leita nayðsynlegra upplýsinga til þess að greiða skattinn jafnóðum. Annars getur sú staða komið upp í álagningu (þegar skattframtal manns er yfirfarið) að maður eigi eftir að greiða skatta af verktakalaununum.

Ef við tökum sem dæmi einstakling, sem fær 500.000 kr. í laun á árinu 2010, en gleymdi að greiða skatta þá gæti hann lent í því að í ágúst 2011, þegar framtal fyrir árið 2010 hefur verið yfirfarið, fái hann bakreikning upp á 200.000 kr.

Það er ekki skemmtileg reynsla.

Hvað með skattframtalið og álagninguna?

Á hverju ári þarf að skila inn skattframtali fyrir árið á undan. Framtal ársins 2010 er því fyrir tekjur á árinu 2009. Venjan er sú að skila þarf framtalinu fyrir lok apríl og síðan kemur álagningaseðilinn í byrjun ágúst. Þá kemur í ljós hvort maður hafi greitt rétta skatta fyrir árið 2009 eða ekki.

Hafi maður greitt of mikið þarf að greiða það sem upp á vantar. Hafi maður greitt of mikið fær maður endurgreitt. Við álagningu eru einnig innheimt gjöld í framkvæmdasjóð aldraðra (8.400 kr.) og útvarpsgjald (17.200 kr.). Þau greiða allir einstaklingar eldri en 16 ára með tekjur yfir 1.484.604 kr. á árinu á undan.

Hvað ef ég vil fræðast meira?

Þetta er aðeins grunnupplýsingar um skatta en ef þú vilt fræðast meira þá er mikið af upplýsingum inn á heimasíðu ríkisskattstjóra www.rsk.is

Kjarasamningar ráða í flestum tilfellum í hvaða lífeyrissjóð er greitt. Stundum kemur það ekki fram í kjarasamningi og þá er einstaklingi frjálst að velja í hvaða lífeyrissjóð hann greiðir. Sumir lífeyrissjóðir eru aðeins fyrir ákveðin hóp fólks, til dæmis Lífeyrissjóður starfsmanna Kópavogsbæjar og Lífeyrissjóður verkfræðinga.

Lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð er 12% af heildarlaunum frá 16 ára aldri til 70 ára. Launþegar greiða 4% af launum sínum en launagreiðandi greiðir svokallað mótframlag sem er 8%. Í sumum stéttum er mótframlagið hærra til dæmis hjá opinberum starfsmönnum og bankamönnum.

Viðbótarlífeyrissparnaður er frjáls sparnaður þar sem einstaklingar geta lagt hluta af launum sínum inn á viðbótarlífeyrissparnað og fengið þannig mótframlag frá launagreiðenda. Flestir kjarasamningar kveða á um að ef launþegi greiðir 2% í viðbótarlífeyrissparnað greiði launagreiðandi einnig 2% á móti. Þannig er hægt að tvöfalda upphæð sparnaðar á einfaldan hátt. Sagt er að viðbótarlífeyrissparnaður sé hagstæðasti sparnaðurinn sem völ er á enda sjaldgæft að hægt sé að tvöfalda sparnaðinn strax við inngreiðslu.

Ef þú vilt vita meira um lífeyrissjóði, starfsemi þeirra og hvernig lífeyrir virka þá er sniðugt að kíkja inn á heimasíðu Landssamtaka lífeyrissjóða sem heitir www.gottadvita.is. Þar eru nákvæmar upplýsingar settar fram á einfaldan hátt, meðal annars í myndbandsformi.

Það er mikilvægt að gera skriflegan samning þegar við leigjum húsnæði. Skriflegur samningur tryggir réttindi þín ef eitthvað kemur upp á.

Húsaleigusamningur er annað hvort tímabundinn eða ótímabundinn. Uppsagnarfrestur er yfirleitt þrír mánuðir á ótímabundnum samningum en yfirleitt er ekki hægt að segja upp tímabundnum samningum fyrr en þeir renna út.

Mikilvægt er einnig að þinglýsa samningum til að tryggja réttindi þín enn betur. Aðeins þeir sem eru með þinglýsta samninga geta fengið húsaleigubætur. Samningum er þinglýst hjá sýslumönnum í því embætti sem leiguhúsnæðið er í. Ef þú leigir til dæmis íbúð í Kópavogi ferðu til sýslumannsins í Kópavogi.

Hvernig virka húsaleigubætur?

Flestir sem búa í leiguhúsnæði eiga rétt á húsaleigubótum. Til þess að eiga rétt á húsaleigubótum þá þarf umsækjandinn að eiga lögheimili í bæjarfélaginu þar sem íbúðin er leigð.

Námsmenn eru þó undanþegnir þessari reglu. Ef námsmaður með lögheimili á Egilsstöðum leigir íbúð í Reykjavík á meðan hann er í skóla sækir hann um húsaleigubætur í sínu heimasveitarfélagi, það er að segja Fljótsdalshéraði.

Einnig er nauðsynlegt að þinglýsa leigusamningnum og að leigusamningurinn sé til að minnsta kosti 6 mánaða svo hægt sé að fá húsaleigubætur. Til þess að sækja um húsaleigubætur þarf maður að skila umsókninni í sveitarfélagið sem sá sem leigir kemur frá. Endurnýja þarf umsóknina einu sinni á ári.

Nánari upplýsingar um húsaleigu og húsaleigubætur og nauðsynleg fylgigögn með umsókn um húsaleigubætur er meðal annars hægt að nálgast inn á heimasíðu félagsmálaráðuneytisins, http://www.felagsmalaraduneyti.is/malaflokkar/husnaedismal/

Fjármálalæsi hlýtur að snúast um það að hafa skilning á fjármálum í daglega lífinu, við hagstjórn heimilisins.

Til þess að hafa skilning á fjármálum er nauðsynlegt að átta sig vel á hvaða þýðingu alls konar ákvarðanir hafa varðandi fjármál. Til dæmis hefur það kostnað í för með sér að taka lán. Mismunandi lánskjör geta haft mikil áhrif.

Það þarf líka að hafa yfirsýn yfir samspil kostnaðar og tekna í daglega lífinu, að kunna að skipuleggja lífið miðað við það fjárhagslega svigrúm sem maður hefur.

Í stuttu máli hlýtur fjármálalæsi að snúast um ákveðið raunsæi: Að kunna að taka allt með í reikninginn. Það er dálítill galdur.

Svo hlýtur fjármálalæsi líka að snúast um það að botna eitthvað í helstu hugtökum sem eru notuð í tengslum við fjármál. Það er oft erfitt, því ný hugtök eiga það til að dúkka upp, sem virðast flókin.

Það tók mig sjálfan til dæmis nokkrar vikur að átta mig á hvað skuldatryggingaálag er, en sem betur fer þarf maður ekki að beita því mikið við fjármál heimilisins. Það varðar meira þjóðina. Fjármálalæsi í þjóðarbúskapnum er þó ekki síður mikilvægt.

Af hverju er mikilvægt að fólk temji sér góðan skilning á fjármálum?

Ef fólk hefur góðan skilning á fjármálum er líklegra að það taki góðar ákvarðanir í tengslum við fjármál. Lærdómurinn sem við þurfum að draga af hruninu er meðal annars sá að of margir tóku óskynsamlegar ákvarðanir í fjármálum, einhverra hluta vegna. Lán voru freistandi. Þeim var haldið að fólki.

Kannski var það skortur á fjármálalæsi sem gerði það að verkum að margir brugðust ekki við með nógu gagnrýnum hætti þegar kostaboðin buðust.

Fjármálalæsi er að hafa skilning á helstu atriðum fjármála, hvernig vextir, verðbólga og svoleiðis hafa áhrif á fjármálin þín þannig að þú getir gert góðar áætlanir til framtíðar með fjármál þín.

Gott fjármálalæsi hjálpar þér að taka réttar ákvarðanir í fjármálum og 
fá góða yfirsýn yfir í hvað þú getur notað peningana, hvað er mikilvægt að varast og hvað er nauðsynlegt að hafa í huga til að koma sjálfum sér ekki í vandræði.

Af hverju er mikilvægt að fólk temji sér góðan skilning á fjármálum?

Svo þú getir tekið réttar ákvarðanir í fjármálum og komið í veg fyrir fjárhagsleg áföll. Með góðum skilningi er betra að búa sér góða fjárhagslega framtíð.

Einhver ráð sem þú vilt gefa?

Byrja á því að safna fyrir þeim hlutum sem þig langar í eða vantar í staðin fyrir að taka lán fyrir öllu mögulegu. Það er betra að safna og fá vexti en taka lán og borga það margfalt til baka.

Það er undirstaða þess að geta stjórnað eigin efnahag farsællega. Fjármálalæsi er hæfileikinn að skilja þá þætti sem hafa áhrif á eigin fjármál, greina og hafa áhrif á þá.

Hversu mikilvægt heldurðu að það sé að fólk temji sér góðan
 skilning á fjármálum?

Ég held að það sé mun mikilvægara en fólk gerir sér almennt grein fyrir. Samfélagið sem við búum í, hvort sem okkur líkar það betur eða ver, er rekið á grundvelli peninga. Það er rosalega erfitt að ætla sér að komast eitthvað í lífinu án einhverra aura.

Þess vegna er svo mikilvægt, sérstaklega fyrir okkur unga fólkið sem höfum ekki mikið á milli handana, að við séum sífellt vakandi fyrir því sem við gerum við þá fjármuni sem við eigum.

Þitt fjármálaráð?

Þau eru þrjú:

• Forgangsraðaðu! Ég veit þig langar í þessar buxur en þær eru lítils virði ef þú sveltur í staðinn.
• Gerðu það bara sjálfur! Hvort sem það er að elda sjálfur eða sauma eigin flíkur þá er ótrúlegt hvað hægt er að spara með smá frumkvæði og sköpunargleði.
• Endurnýttu! Finndu nýtt líf handa gömlum hlutum. Sparaðu þér tíuþúsundkallana í nýtt sófasett og athugaðu hvort amma og afi eiga ekki eitt gamalt og gott. Gömul föt eru sífellt að komast aftur í tísku og alltaf hægt að finna eitthvað skemmtilegt á fatamörkuðum.

Fjármálalæsi fyrir mér er ákveðin grunnþekking á fjármálum sem nýtist einstaklingum við flestar þær ákvörðunartökur sem snúa að fjármálum. Fjármálalæsi er að skilja hvaða skuldbindingu einstaklingur er að taka á sig og að geta borið saman þá kosti sem standa manni til boða.

Það að vera fjármálalæs þýðir ekki að einstaklingur taki alltaf rétta ákvörðun, heldur að hann sé betur til settur og meðvitaðari um hvað liggi að baki ákvörðuninni. 
Fjármálalæs einstaklingur á að geta tekið þátt í almennri samfélagsumræðu um fjármál, hann á að skilja grunnhugtök fjármála og vera vel í stakk búinn til að sjá um sín fjármál.

Margir vilja meina að það hafi aldrei verið mikilvægara en í dag að afla sér þekkingu á þessu sviði. Margt er til í því og þess vegna tel ég brýnt að auka fræðslu og upplýsa fólk.

Af hverju er mikilvægt að fólk temji sér góðan skilning á fjármálum?

Það er gríðarlega mikilvægt að einstaklingar búi yfir nægilegri fjármálaþekkingu vegna þess að ákvarðanir sem snúa að fjármálum eru oft á tíðum þær stærstu sem við tökum á lífsleiðinni. Þær þurfa því að vera vel ígrundaðar og ákveðin þekking þarf því að vera til staðar.

Einstakling, sem skortir læsi á fjármál, getur lent í því að taka á sig mikla og óþarfa áhættu án þess að vita að því. Grunnþekking á fjármálum leiðir því af sér betri og meðvitaðri ákvarðanir.

Hefur þú einhver ráð til fólks í þessum málum?

Það sem maður getur ráðlagt fólki varðandi fjármál er að kynna sér alla valkosti og möguleika vel áður en endaleg ákvörðun er tekin. Ef næg þekking er ekki til staðar, þá má nýta sér netið, leita til vina og ættingja eða jafnvel fá ráð hjá viðskiptabankanum sínum. Ég skora á alla að kynna þér þessi mál ítarlega.

Hluti að því að standa á eigin fótum og sjá um sín mál sjálfur er að vera fjármálalæs. Því tel ég nauðsynlegt að ná til ungs fólks og efla fræðsluna meðal þeirra.